รวมเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาควรรู้ จากความตกลงทางการค้าเสรีไทย-เอฟตา
ในช่วงที่ผ่านมาประเทศไทยเดินหน้าเร่งเจรจาความตกลงทางการค้าเสรี (Free Trade Agreement: FTA) กับหลายประเทศทั่วโลก หนึ่งใน FTA ประวัติศาสตร์ที่ลงนามเรียบร้อย นับถอยหลังรอวันบังคับใช้จริงในปี 2570 คือ FTA ไทย-เอฟตา ที่ประเทศไทยทำร่วมกับสมาคมการค้าเสรีแห่งยุโรป (European Free Trade Association : EFTA) ทั้ง 4 ประเทศ ซึ่งจะช่วยขยายโอกาสทางการค้า เสริมสร้างความสามารถในการแข่งขันและยกระดับมาตรฐานและกฎระเบียบในประเด็นการจัดซื้อจัดจ้างโดยรัฐ การแข่งขันทางการค้า และทรัพย์สินทางปัญญาให้เป็นสากลมากขึ้น
อยากชวนทุกคนไปสำรวจประเด็น ทรัพย์สินทางปัญญาใน FTA ฉบับนี้ เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนเปิดประตูการค้า กับประเทศในแถบยุโรปไปด้วยกัน
รู้จัก FTA ไทย-เอฟตา
FTA ไทย-เอฟตาเป็น FTA แรกที่ประเทศไทยทำกับประเทศในกลุ่มยุโรป โดยเอฟตาหรือชื่อไทยว่า "สมาคมการค้าเสรีแห่งยุโรป (European Free Trade Association : EFTA)" ประกอบไปด้วย 4 ประเทศ ได้แก่
กดอ่านข้อมูลพื้นฐาน
เกี่ยวกับประเทศที่สนใจ
FTA นี้ถือเป็นก้าวสำคัญของการเปิดประตูการค้าของไทย กับประเทศรายได้สูงที่ช่วยลดข้อจำกัดการลงทุน และส่งเสริมให้ไทยเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมในอาเซียน
เส้นทางกว่าจะมาเป็น FTA ไทย-เอฟตา
เลื่อนเพื่ออ่านเนื้อหา
FTA ไทย-เอฟตา สู่โอกาสใหม่
สาระสำคัญของความตกลง FTA ไทย-เอฟตา ประกอบด้วย
15 บท และ 19 ภาคผนวกครอบคลุมเนื้อหาหลากประเด็น เช่น
- การยกเว้นหรือลดภาษีนำเข้าของแต่ละประเทศ
- การค้าบริการ การลงทุน มาตรการอุปสรรคทางเทคนิคต่อการค้า มาตรการสุขอนามัยและสุขอนามัยพืช
- ครอบคลุมประเด็นการค้าใหม่ ๆ เช่น การส่งเสริมความโปร่งใสของการจัดซื้อจัดจ้างโดยรัฐ การแข่งขันทางการค้า การค้าและการพัฒนาที่ยั่งยืน
- รวมไปถึงหัวข้อสำคัญอย่างการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา
ทำความเข้าใจทรัพย์สินทางปัญญา ใน FTA ไทย-เอฟตา
1กรอบใหญ่ทรัพย์สินทางปัญญา FTA ไทย-เอฟตา คุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาเพียงพอ มีประสิทธิภาพ และไม่เลือกปฏิบัติ
บทบัญญัติด้านทรัพย์สินทางปัญญาใน FTA ไทย-เอฟตา
อ้างอิง : บท 7 ทรัพย์สินทางปัญญาสาระสำคัญของบท 7 ทรัพย์สินทางปัญญา ใน FTA ไทย-เอฟตา
กรอบสำคัญในการพิจารณาเรื่องทรัพย์สินทางปัญญา มีรายละเอียด ดังนี้
เลื่อนเพื่ออ่านเนื้อหา
2บทบัญญัติทั่วไปใน FTA ไทย-เอฟตา
ก่อนจะไปทำความเข้าใจรายละเอียดแต่ละประเภททรัพย์สินทางปัญญา มาดูว่าบทบัญญัติทั่วไป (General Provisions) กำหนดอะไร
สำหรับบทบัญญัติทั่วไปในเรื่องทรัพย์สินทางปัญญา FTA ไทย-เอฟตา มีความสำคัญในการกำหนดขอบเขตของ “ทรัพย์สินทางปัญญา” ไม่ว่าจะเป็นลิขสิทธิ์และสิทธิข้างเคียง เครื่องหมายการค้า สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ การออกแบบผลิตภัณฑ์ สิทธิบัตรการประดิษฐ์ พันธุ์พืช แบบผังภูมิของวงจรรวม และข้อมูลที่ไม่เปิดเผย ตลอดจนช่วยเชื่อมโยงกับความตกลงระหว่างประเทศ ด้านทรัพย์สินทางปัญญาฉบับต่าง ๆ ในระดับพหุภาคี
นอกจากนี้ ยังมีความสำคัญในการยืนยันถึงสิทธิของภาคีในการใช้มาตรการ เพื่อคุ้มครองสาธารณสุขตามความตกลงทริปส์ และการส่งเสริมมาตรการที่เหมาะสมเพื่อคุ้มครองทรัพยากรพันธุกรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น
บทบัญญัติทั่วไปประเด็นทรัพย์สินทางปัญญาใน FTA ไทย-เอฟตา
ประกอบไปด้วย 3 ประเด็นหลัก ดังนี้
2.1ประเด็น : ความตกลงระหว่างประเทศ ด้านทรัพย์สินทางปัญญา
เงื่อนไขจาก FTA : ความตกลงที่ต้องยืนยันสิทธิและพันธกรณ
FTA ไทย-เอฟตา มีเงื่อนไขให้ประเทศภาคีต้องยืนยันสิทธิและพันธกรณีภายใต้ความตกลงที่ทั้งสองฝ่ายเป็นภาคีแล้ว
- ความตกลงทริปส์
- อนุสัญญากรุงปารีสว่าด้วยการคุ้มครองทรัพย์สินอุตสาหกรรม
(Paris Convention for the Protection of Industrial Property: Paris Convention) - อนุสัญญากรุงเบิร์นว่าด้วยการคุ้มครองงานวรรณกรรมและศิลปกรรม
(Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works: Berne Convention) - สนธิสัญญาความร่วมมือด้านสิทธิบัตร
(Patent Cooperation Treaty) - พิธีสารที่เกี่ยวกับความตกลงมาดริดเรื่องการจดทะเบียนระหว่างประเทศของเครื่องหมาย
(Protocol Relating to the Madrid Agreement Concerning the International Registration of Marks: Madrid Protocol) - สนธิสัญญามาร์ราเคชเพื่ออำนวยความสะดวกในการเข้าถึงงานที่มีการโฆษณาแล้ว สำหรับคนตาบอด คนพิการทางการเห็น และคนพิการทางสื่อสิ่งพิมพ์
(Marrakesh Treaty to Facilitate Access to Published Works for Persons Who are Blind, Visually Impaired, or Otherwise Print Disabled: Marrakesh Treaty)
ประเทศไทย : สถานะเป็นภาคีครบหมดแล้ว
เงื่อนไขจาก FTA : ความตกลงที่ต้องเข้าร่วม ภายใน 2 ปีนับจากเอฟตามีผลใช้บังคับ (หากยังไม่ได้เป็นภาคี) หรืออย่างน้อยต้องปฏิบัติตามสาระสำคัญของความตกลง
FTA ไทย-เอฟตา มีเงื่อนไขให้ประเทศภาคีต้องเข้าร่วมความตกลงภายใน 2 ปีนับจาก FTA ไทย-เอฟตา มีผลใช้บังคับ (หากยังไม่ได้เป็นภาคี) หรืออย่างน้อยต้องปฏิบัติตามสาระสำคัญของความตกลง ทั้งนี้ ในส่วนของ Nice Agreement สามารถปฏิบัติตามพันธกรณีโดยการมีระบบการกำหนดจำพวกสำหรับเครื่องหมายการค้าที่สอดคล้องกับ Nice Agreement
- ความตกลงเมืองนีซว่าด้วยการระบุจำพวกสินค้าและบริการระหว่างประเทศเพื่อการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า (Nice Agreement Concerning the International Classification of Goods and Services for the Purposes of the Registration of Marks: Nice Agreement)ไทยไม่ได้เป็นภาคี Nice Agreement แต่มีการใช้ระบบจำพวกสินค้าและบริการสำหรับการค้าที่สอดคล้องกับมาตรฐานของ Nice Agreement หรือ Nice Classification (NCL) และเป็นภาคี WCT
- สนธิสัญญาว่าด้วยลิขสิทธิ์ขององค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO Copyright Treaty: WCT)
ประเทศไทย : สถานะเป็นภาคี WCT แล้ว และใช้ระบบที่สอดคล้องกับ Nice Agreement
เงื่อนไขจาก FTA : ความตกลงที่ภาคีต้องพยายามเข้าร่วม
FTA ไทย-เอฟตา มีเงื่อนไขให้ประเทศภาคีต้องพยายามเข้าร่วมความตกลง ดังต่อไปนี้
- ความตกลงกรุงเฮกว่าด้วยการจดทะเบียนการออกแบบผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมระหว่างประเทศ (Geneva Act of the Hague Agreement Concerning the International Registration of Industrial Designs: Hague Agreement)ไทยไม่ได้เป็นภาคี ปัจจุบันอยู่ระหว่างพยายามเข้าร่วมความตกลง
- สนธิสัญญาว่าด้วยการแสดงและสิ่งบันทึกเสียงของ WIPO (WIPO Performances and Phonograms Treaty: WPPT)ไทยไม่ได้เป็นภาคี ปัจจุบันอยู่ระหว่างพยายามเข้าร่วมความตกลง
ประเทศไทย : สถานะไม่ได้เป็นภาคี ปัจจุบันอยู่ระหว่างพยายามเข้าร่วมความตกลงทั้งสองฉบับ
2.2ประเด็น : ทรัพย์สินทางปัญญา และสาธารณสุข
FTA ไทย-เอฟตาไม่กระทบต่อสิทธิของแต่ละประเทศในการใช้มาตรการเพื่อคุ้มครองสาธารณสุขตามความตกลงทริปส์
ประเทศไทย : สามารถใช้ความยืดหยุ่น เช่น มาตรการบังคับใช้สิทธิตามสิทธิบัตร (Compulsory licensing) ตามความตกลงทริปส์ได้
2.3ประเด็น : ทรัพยากรพันธุกรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น
แต่ละประเทศสามารถมีมาตรการที่เหมาะสมเพื่อคุ้มครองทรัพยากรพันธุกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่นและการแสดงออกทางวัฒนธรรมแบบดั้งเดิมได้ โดยกำหนดให้มีการเผยแพร่กฎหมายหรือกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง ส่งเสริมให้มีการพิจารณาเอกสารและใช้ฐานข้อมูลเกี่ยวกับภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับทรัพยากรพันธุกรรม รวมถึงเปิดโอกาสให้บุคคลภายนอกแจ้งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้กระบวนการตรวจสอบสิทธิบัตรเป็นไปอย่างมีคุณภาพ
ประเทศไทย : อยู่ระหว่างเสนอร่างพระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. .... ซึ่งกำหนดให้ระบุแหล่งที่มาของทรัพยากรพันธุกรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นในคำขอรับสิทธิบัตรการประดิษฐ์และอนุสิทธิบัตรด้วย
3ทรัพย์สินทางปัญญา FTA ไทย-เอฟตา คุ้มครองอะไรบ้าง
ชวนสำรวจมาตรฐานการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาของไทยในปัจจุบัน และรายละเอียดที่ระบุไว้ใน FTA ไทย-เอฟตา ทั้ง 8 หัวข้อ
อ้างอิง : ข้อที่ 2 มาตรฐานเกี่ยวกับสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา ภาคผนวก 17 การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญากดเลือกอ่านหัวข้อที่สนใจสำรวจกลไกคุ้มครอง ทรัพย์สินทางปัญญา FTA ไทย-เอฟตา
เพราะว่าทรัพย์สินทางปัญญาเป็นเรื่องสำคัญที่ทำให้ประเทศคู่ค้า ต่างวางใจว่าสินค้าและบริการของตัวเองจะไม่ถูกเลียนแบบ เพื่อให้เกิดการรักษาสิทธิดังกล่าวได้จริง การบังคับใช้สิทธิทรัพย์สินทางปัญญาจึงถูกนำเข้ามาเป็นเครื่องมือ เพื่อหยุดความเสียหายและเอาผิดผู้กระทำผิดได้อย่างเป็นธรรม
อ้างอิง : ส่วนที่ 4 การบังคับใช้สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา ภาคผนวก 17 การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา1กลไกจัดการสินค้าละเมิด
1.1มาตรการ ณ จุดผ่านแดน
กลไกด่านแรกในการป้องกันการละเมิดทรัพย์สินทางปัญญา ประกอบไปด้วยกระบวนการ ดังนี้
เลื่อนเพื่ออ่านเนื้อหา
หมายเหตุ : อาจมีข้อยกเว้นในการระงับสินค้าที่นำติดตัวมีจำนวนน้อย ไม่มีลักษณะเชิงพาณิชย์ อยู่ในสัมภาระของผู้โดยสาร ที่เชื่อได้ว่ามีไว้เพื่อใช้ส่วนตัวในปริมาณน้อย
1.2มาตรการทางศาล
หน่วยงานฝ่ายตุลาการมีอำนาจสั่งการ ดังต่อไปนี้
เลื่อนเพื่ออ่านเนื้อหา
2ยกระดับความร่วมมือไทยและเอฟตา
FTA ไทย-เอฟตาเป็นกุญแจดอกสำคัญ ในการสร้างความร่วมมือด้านทรัพย์สินทางปัญญา โดยมีทั้ง
เลื่อนเพื่ออ่านเนื้อหา